Vedlikehald av godsvogner

I Europa er det ei ordning som stiller krav til vedlikehaldsstyring av godsvogner.

Publisert: 22.07.2016   Endret: 21.09.2017

Ordninga er innførd for å ha ein felles måte å regulere styringa av vedlikehaldet av godsvogner på. Meininga er å sikre ein tilfredsstillande vedlikehaldstilstand på alle godsvogner i det europeiske jarnbanesystemet.

Les mer om ordninga hos EU sitt jarnbanebyrå.

Eininga med ansvar for vedlikehald må sørgje for at godsvognene er i sikker driftstilstand ved hjelp av eit system for vedlikehald. Systemet skal vere prosessorientert og eksternt sertifisert.

I Noreg er ordninga innførd gjennom forskrift 8. mai 2012 nr. 409 om vedlikehald av godsvogner på det nasjonale jarnbanenettet. Forskrifta gjennomfører forordning (EU) nr. 445/2011 av 10. mai 2011 om eit system for sertifisering av eining med ansvar for vedlikehald av godsvogner og endring av forordning (EF) nr. 653/2007.

Krav som gjeld alle køyrety

Registrering

Køyretyforskrifta § 19 seier at alle køyrety skal ha fått tilordna ei eining med ansvar for vedlikehald før dei kan takast i bruk på det nasjonale jarnbanenettet. Denne eininga skal registrerast i køyretyregisteret. Statens jernbanetilsyn (SJT) fører dette køyretyregisteret, og her finst skjema for registrering.

Tilknytta eining med ansvar for vedlikehald

Eit køyrety må vere registrert i det nasjonale køyretyregisteret for å kunne brukast på det nasjonale jarnbanenettet. Køyretyet må også ha tilordna ei eining med ansvar for vedlikehald (ECM). Elles gjeld det generelle kravet til jarnbaneverksemd i køyretyforskrifta § 4 og § 7 om at køyrety til einkvar tid skal vedlikehaldast og vere i ein slik stand at det gir bidrag til sikker drift av jarnbanesystemet. Ansvaret som ei eining med ansvar for vedlikehald (ECM) skal handsame, er knytt til både styringa og utføringa av vedlikehaldet.

Krav som gjeld godsvogner

Registrering

For godsvogner gjeld same krav til registrering som for alle jarnbanekøyrety. Køyretyforskrifta § 19 seier at alle køyrety skal ha fått tilordna ei eining med ansvar for vedlikehald før dei kan takast i bruk på det nasjonale jarnbanenettet. Eininga skal registrerast i køyretyregisteret. Statens jernbanetilsyn fører dette køyretyregisteret, og her er skjema for registrering.

Jarnbaneverksemda sitt ansvar

Ansvaret til ei verksemd for sikker køyring av tog blir ikkje påverka av ansvaret ei eining med ansvar for vedlikehald har, jf. forskrift om vedlikehald av godsvogner § 3. Dersom ei jarnbaneverksemd vel å setje bort alt vedlikehald av vognene det skal bruke i toga sine, inneber ansvaret til verksemda like fullt å sikre at vogner som det bruker er vedlikehalde riktig.

Dette skilet kan lett misforståast i norsk språkdrakt, då ein har brukt det same uttrykket «ansvar»«ansvarleg» om to ulike typar ansvar. På engelsk er dette tydelegare ved at eining med ansvar for vedlikehald blir kalla «entity in charge of maintenance>», mens jarnbaneverksemd er «responsible for the safe operation of trains».

Korleis finne en ECM til vognene sine?

Som jarnbaneverksemd eller infrastrukturforvaltar med eigne vogner har ein to val: Registrere seg sjølv som eining med ansvar for vedlikehald, eller velje eit anna selskap som blir registrert som ECM for vognene sine. Dersom jarnbaneverksemda sjølv står tilknytt ei vogn i registeret, er ein sjølv ansvarleg for å ha eit ECM-sertifikat og følgje krava i forordninga.

Innehavaren kan altså velje eit anna selskap som blir registrert som ECM for innehavaren sine vogner. Då pliktar innehavaren å kontrollere at ECM er sertifisert og følgjer krava i forordninga. Alle einingar med ECM-sertifikat skal vere lista opp i ERA sitt register ERADIS.

Eining med ansvar for vedlikehald (ECM)

Kven og kva er en ECM?

Fleire typar aktørar kan ha rolla ECM:

  • Jarnbaneverksemd (eller infrastrukturforvaltar) kan vere registrert som ECM. Dei kan då få markert eit ECM-sertifikat på sikkerheitssertifikatet sitt (eller infrastrukturforvaltar si sikkerheitsgodkjenning)
  • Eigaren av vogna kan vere ECM
  • Innehavaren av vogna (engelsk: vehicle keeper) kan vere ECM
  • Ein vedlikehaldsverkstad kan få sertifisering som ECM

Kva oppgåver har en ECM?


En ECM har fleire oppgåver, eller funksjonar. Desse er skildra i forordninga sin artikkel 4. En ECM er ansvarleg for at alle desse funksjonane oppfyller dei aktuelle krava og vurderingskriteria.

Funksjonen å leia, som blant anna betyr å overvaka og samordna dei andre vedlikehaldsfunksjonane nemnde i artikkel 4 nr. 1 bokstav b)-d), må handsames av ECM-en sjølv. Gjennomføringa av dei andre funksjonane kan gjerast heilt eller delvis av andre ved avtale. Likevel er ECM ansvarleg for resultatet av vedlikehaldsaktivitetane som ECM forvaltar. ECM må ha eit system for å kontrollere korleis aktivitetane blir utførde. Dette er nærmare skildra i artikkel 8 i forordninga.

Kva krav blir stilt til en ECM?

Krava som må oppfyllast for å få ECM-sertifisering er skildra i forordninga sitt vedlegg III

Korleis får ein sertifisering som ECM?

For å få ECM-sertifikat må ein gå til eit sertifiseringsorgan som er akkreditert for å drive ECM-sertifisering. I Noreg må slike sertifiseringsorgan vere akkrediterte av Norsk akkreditering eller eit anna europeisk akkrediteringsorgan som nemnt i forskrift om vedlikehald av godsvogner § 2.

SJT er ikkje eit sertifiseringsorgan for ECM. Eit ECM-sertifikat blir derfor ikkje gitt ved søknad om sikkerheitssertifikat eller sikkerheitsgodkjenning. Eit eige ECM-sertifikat må presenterast ved søknad om ny eller fornying av noverande sikkerheitssertifikat eller sikkerheitsgodkjenning etter at overgangsperioden er ferdig.

ECM-sertifikat kan gis av alle sertifiseringsorgan i heile EØS som er utpeika i samband med forordninga sitt krav. I enkelte land er også sikkerheitsmyndigheten sertifiseringsorgan. Liste over sertifiseringsorganer finst på ERADIS.

Artikkel 7 i forordninga skildrar korleis ein søkjer om ECM-sertifikat og noko som freistar osv. som gjeld for sertifiseringsorganet si saksbehandling. I Noreg gjeld i tillegg forvaltningslova sine saksbehandlingsreglar for enkeltvedtak så langt dei passar for sertifiseringsorgana sine avgjerder om løyving av ECM-sertifikat. Det betyr blant anna at vedtak kan klagast. SJT vil då vere klageinstans.

Frivillig sertifisering

Delar av funksjonane som en ECM har ansvaret for kan gis til ein leverandør. ECM som set ut oppgåver må likevel sørgje for at leverandøren blir styrd i samband med artikkel 8 og vedlegg I til forordninga.

Den som leverer vedlikehaldstenester til en ECM kan søkje om sertifisering som ECM på frivillig basis. I tilfelle ein leverandør har eit ECM-sertifikat, kan en registrert ECM leggje til grunn at leverandøren gjer jobben sitt tilfredsstillande innanfor omfanget av sertifiseringa.

Dersom underleverandøren ikkje har frivillig sertifisering må ECM-ein sjølv vise overfor sertifiseringsorganet korleis krava er oppfylte. Det vil derfor vere enklare for søkjarar å få et ECM-sertifikat dersom dei bruker underleverandørar som allereie har ei frivillig sertifisering som omfattar dei innkjøpte tenestene.

Fristar og dokumentasjon

Krava i forordninga gjeld frå 31. mai 2012. Dette betyr at:

  • Dei som var registrerte som ECM/eining med ansvar for vedlikehald av ei godsvogn i det nasjonale køyretyregisteret seinast 31. mai 2012, måtte vere sertifisert seinast 31. mai 2013
  • Einingar med ansvar for vedlikehald som har eigenerklæringar om samsvar med dei relevante krava i forordninga, måtte innan 31. mai 2013 ha ny godkjenning som likestiller eigenerklæringa med ECM-sertifikat gitt i samband med forordninga.